İş sözleşmesi sona eren birçok çalışanın aklındaki ilk soru şudur: "Kıdem tazminatı alabilir miyim?" Cevap, işten ayrılma SEBEBİNİZE ve çalışma sürenize bağlıdır. Bu yazıda kıdem tazminatının hangi durumlarda hak edildiğini, ihbar tazminatıyla farkını ve tutarın nasıl hesaplandığını sade bir dille anlatıyoruz.
Kıdem tazminatının temel şartı: en az 1 yıllık çalışma
Kıdem tazminatı hakkının doğması için en temel şart, aynı işverende kesintisiz en az 1 yıl çalışmış olmaktır. Bir yılını doldurmadan işten ayrılan (ya da çıkarılan) bir çalışan, işten ayrılma sebebi ne olursa olsun kıdem tazminatına hak kazanamaz. Bir yılı geçtikten sonra ise, aşağıdaki sebeplerden biriyle iş sözleşmesi sona ererse tazminat hakkı doğar.
Hangi durumlarda kıdem tazminatı hak edilir?
Kıdem tazminatı alınabilecek başlıca durumlar:
- İşveren tarafından, İş Kanunu'nda sayılan haklı bir sebep olmaksızın işten çıkarılmak.
- Çalışanın kendisi tarafından haklı bir nedenle istifa etmesi (ör. ücretlerin ödenmemesi, sağlık sorunu yaratan çalışma koşulları, işverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı).
- Emeklilik için yaş dışındaki şartları (prim gün sayısı, sigortalılık süresi) tamamlayıp bu sebeple ayrılmak.
- Kadın çalışanın evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde kendi isteğiyle işten ayrılması.
- Askerlik sebebiyle işten ayrılma.
- Çalışanın vefatı durumunda, tazminatın kanuni mirasçılarına ödenmesi.
Kıdem tazminatı hak edilemeyen başlıca durumlar:
- Çalışanın kendi isteğiyle, haklı bir neden göstermeden istifa etmesi.
- İşveren tarafından, çalışanın ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı (İş Kanunu m.25/II'de sayılan devamsızlık, hırsızlık, sadakatsizlik gibi ağır kusurlar) nedeniyle haklı fesih yapılması.
- Belirli süreli iş sözleşmesinin, süresinin dolmasıyla kendiliğinden sona ermesi (bazı istisnalar hariç).
Her olayın kendine özgü koşulları olabileceğinden, sınırda kalan durumlarda bir iş hukuku uzmanına danışmak en sağlıklısıdır; bu yazı genel bir bilgilendirme niteliğindedir.
İhbar tazminatı ile kıdem tazminatı farklıdır
Bu ikisi sık sık karıştırılır ama farklı şeylerdir:
- Kıdem tazminatı: Çalışma süresine bağlı olarak, yukarıdaki şartlardan biri gerçekleştiğinde ödenir.
- İhbar tazminatı: İşveren (ya da çalışan), iş sözleşmesini feshetmeden önce kanunda belirtilen süre kadar önceden bildirimde bulunmak zorundadır. Bu bildirim yapılmazsa, bildirim süresine denk gelen ücret tutarı "ihbar tazminatı" olarak ödenir.
İhbar süreleri kıdeme göre kademelidir:
| Kıdem | İhbar süresi |
|---|---|
| 6 aya kadar | 2 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta |
| 1,5 – 3 yıl | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Önemli bir fark: kıdem tazminatına yasal bir tavan (üst sınır) uygulanırken, ihbar tazminatına tavan uygulanmaz — ihbar tazminatı doğrudan brüt ücret üzerinden, tam olarak hesaplanır.
Kıdem tazminatı tutarı nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı, her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır. Bir yıldan artan süreler için de kıst (oranlı) olarak hesaplama yapılır. Örneğin 5,5 yıl çalışmış birinin kıdem tazminatı, günlük brüt ücretin 30 katının 5,5 ile çarpılmasıyla bulunur.
Ancak burada bir sınır vardır: kıdem tazminatı tavanı. Bu tavan, devlet memurlarının emekli ikramiyesi hesaplamasında kullanılan katsayıya bağlı olarak yılda iki kez (Ocak ve Temmuz aylarında) güncellenir. Brüt ücretiniz bu tavanın üzerindeyse, kıdem tazminatınız ücretiniz üzerinden değil, tavan tutarı üzerinden hesaplanır. Yani çok yüksek maaşlı çalışanlarda kıdem tazminatı, gerçek maaşla orantılı olarak değil, güncel tavanla sınırlı olarak ödenir.
Kendi durumunuz için hesaplama yapın
Brüt maaşınızı ve işe başlama/ayrılış tarihlerinizi girerek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve toplam tutarınızı (güncel tavan otomatik uygulanarak) görmek için Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Araç, güncel tavan tutarını ve hangi durumda tavana takıldığınızı da gösterir.
Özet
Kıdem tazminatı, en az 1 yıllık çalışmanın ardından belirli haklı sebeplerle iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda hak edilir; sade bir istifa bu hakkı genellikle doğurmaz. İhbar tazminatı ise bildirim süresine uyulmaması durumunda ayrıca ödenir ve kıdem tazminatının aksine bir tavana tabi değildir. Kesin hak durumunuzu öğrenmek için işten ayrılma koşullarınızı bir uzmanla değerlendirmeniz, tutarı önceden görmek içinse hesaplama aracımızı kullanmanız faydalı olacaktır.