Diyabet takibinde iki farklı sayıyla karşılaşırsınız: glukometreyle parmak ucundan ölçtüğünüz anlık kan şekeri ve laboratuvarda tahlil ile ölçülen HbA1c yüzdesi. İkisi de kan şekerinizle ilgili olsa da çok farklı şeyleri ölçerler ve birbirinin yerine geçmezler. Bu yazıda HbA1c'nin ne olduğunu, günlük ölçümden farkını ve iki değeri aynı dile nasıl çevirebileceğinizi anlatıyoruz.
HbA1c nedir, nasıl ölçülür?
HbA1c (glikozillenmiş hemoglobin), kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobin proteinine bağlanan şeker miktarının yüzdesidir. Kırmızı kan hücrelerinin ortalama ömrü yaklaşık 2-3 ay olduğundan, HbA1c size o dönem boyunca kanınızdaki ortalama şeker düzeyi hakkında bir fikir verir. Bu değer parmak ucu ölçümüyle değil, laboratuvarda alınan bir kan örneğiyle ölçülür.
Günlük glukometre ölçümünden farkı ne?
Parmak ucundan aldığınız bir ölçüm, o anki kan şekerinizi gösterir — yemekten önce mi sonra mı olduğunuza, o gün ne yediğinize, uyku durumunuza göre saatten saate büyük farklar gösterebilir. HbA1c ise bu iniş çıkışların 2-3 aylık genel eğilimini tek bir sayıya sığdırır. Bu yüzden tek bir günün ölçümleri normal görünse bile HbA1c yüksek çıkabilir (ya da tersi) — asıl belirleyici olan, zaman içindeki genel eğilimdir.
eAG: iki değeri aynı dile çevirmek
HbA1c yüzdesi ile mg/dL cinsinden alıştığınız günlük ölçüm birbirine doğrudan benzemediği için karşılaştırmak zor olabilir. ADA ve NGSP tarafından referans alınan ADAG çalışması, HbA1c'yi "tahmini ortalama glukoz" (eAG) adı verilen bir mg/dL değerine çevirmenizi sağlayan bir formül sunar:
eAG (mg/dL) = 28,7 × HbA1c(%) − 46,7
Örneğin %7,0 bir HbA1c, yaklaşık 154 mg/dL'lik bir ortalama şekere karşılık gelir — bu da glukometrenizde alıştığınız birimle daha kolay kıyaslanabilir bir sayıdır. Kendi HbA1c sonucunuzu ortalama şekere (veya tersine, ortalama günlük ölçümlerinizi tahmini bir HbA1c'ye) çevirmek için HbA1c ↔ Ortalama Şeker Çevirici aracımızı kullanabilirsiniz.
ADA tanı aralıkları ne diyor?
American Diabetes Association'ın güncel kılavuzuna göre HbA1c bazlı genel aralıklar şöyledir: %5,7'nin altı normal, %5,7-6,4 arası prediyabet, %6,5 ve üzeri diyabet aralığı olarak değerlendirilir. Ancak bu aralıklar tek başına bir tanı değildir — ADA, kesin tanının farklı bir günde tekrarlanan bir testle veya açlık/tokluk plazma glukozu gibi tamamlayıcı bir yöntemle doğrulanmasını, tanı ve tedavi kararının hekim ve laboratuvar sonucuyla birlikte konulmasını önerir.
HbA1c ne zaman yanıltıcı olabilir?
HbA1c, kırmızı kan hücrelerinin ömrüne dayandığı için bu ömrü etkileyen durumlarda güvenilirliği azalabilir. Anemi, bazı hemoglobin varyantları (hemoglobinopati), böbrek yetmezliği veya yakın zamanda geçirilmiş bir kan transfüzyonu, HbA1c sonucunu gerçek ortalama şekerden saptırabilir. Bu gibi durumlarda hekiminiz farklı bir tanı/takip yöntemine (örneğin fruktozamin veya sürekli glukoz izlemi) başvurabilir.
Günlük ölçümlerinizi neden ayrıca kaydetmelisiniz?
HbA1c size genel eğilimi gösterse de, günlük hangi saatlerde düşük ya da yüksek seyrettiğinizi göstermez — bu bilgi ancak düzenli günlük ölçümle ortaya çıkar. Açlık ve tokluk ölçümlerinizi günlere yayarak girip ortalamalarınızı ve ADAG formülüyle hesaplanan tahmini HbA1c karşılığınızı görmek, düşük (hipoglisemi) ölçümlerinizi ayrıca işaretlenmiş halde takip etmek ve hekiminize götürmek üzere yazdırılabilir bir çizelge oluşturmak için Ev Şeker Ölçüm Günlüğü aracımızı kullanabilirsiniz.
Özet
HbA1c, son 2-3 ayın genel eğilimini; günlük glukometre ölçümü ise o anki durumu gösterir — ikisi tamamlayıcıdır, birbirinin yerine geçmez. ADAG formülü, HbA1c'yi mg/dL cinsinden bir ortalamaya çevirerek iki değeri karşılaştırılabilir kılar, ama kesin tanı ve tedavi kararı her zaman hekim ve laboratuvar sonucuyla birlikte konur.