İş teklifi görüşmelerinde ya da bordronuzu incelerken karşınıza çıkan "brüt maaş" ve "net maaş" ifadeleri arasındaki fark, birçok çalışan için hâlâ net değildir. Bir işveren size 60.000 TL brüt maaş teklif ettiğinde, banka hesabınıza yatacak tutar bundan belirgin şekilde düşük olur. Bu yazıda, brüt maaştan net maaşa giden yolda hangi kalemlerin, hangi sırayla ve hangi mantıkla kesildiğini örnek bir bordro üzerinden adım adım anlatıyoruz.
Brüt maaş nedir, net maaş nedir?
Brüt maaş, işvereninizin sizinle anlaştığı, hiçbir kesinti yapılmamış sözleşme tutarıdır; iş sözleşmenizde ve ilan edilen maaş tekliflerinde genellikle bu rakam geçer. Net maaş ise bu tutardan yasal kesintiler düşüldükten sonra banka hesabınıza geçen, gerçekten harcayabileceğiniz tutardır. Aradaki fark, devlete ve sosyal güvenlik sistemine aktarılan çeşitli kesintilerden oluşur.
Bordronuzdaki dört ana kesinti kalemi
Bir çalışanın brüt maaşından sırasıyla dört kalem düşülür:
1. SGK işçi payı
Sosyal Güvenlik Kurumu'na, emeklilik ve genel sağlık sigortası için işçi payı olarak brüt maaşınızın %14'ü kesilir. Bu, en büyük tekil kesinti kalemidir ve gelecekteki emekli aylığınızın da temelini oluşturur.
2. İşsizlik sigortası işçi payı
İşsiz kalmanız durumunda size işsizlik maaşı ödeyebilmek için brüt maaşınızın %1'i işsizlik sigortası fonuna aktarılır. SGK primiyle karıştırılsa da ayrı bir fondur ve ayrı bir amaca hizmet eder.
3. Gelir vergisi
SGK ve işsizlik sigortası düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden gelir vergisi hesaplanır. Türkiye'de gelir vergisi dilimli (artan oranlı) bir sistemle işler; yani kazancınızın farklı dilimleri farklı oranlarla vergilendirilir, tüm maaşınız tek bir orana tabi olmaz. 2026 yılı gelir vergisi dilimleri şöyledir:
| Yıllık matrah dilimi | Vergi oranı |
|---|---|
| 190.000 TL'ye kadar | %15 |
| 190.000 – 400.000 TL | %20 |
| 400.000 – 1.500.000 TL | %27 |
| 1.500.000 – 5.300.000 TL | %35 |
| 5.300.000 TL üzeri | %40 |
Bu dilimler her yıl yeniden belirlendiğinden, güncel değerlerin doğru uygulandığından emin olmak için hesaplamayı Brüt-Net Maaş Hesaplama aracımızla yapmanızı ve aracın sayfasındaki "güncel veri" notunu kontrol etmenizi öneririz.
4. Damga vergisi
Brüt ücret üzerinden binde 7,59 oranında sabit bir damga vergisi kesilir. Diğer kesintilerin aksine bu oran matrah değil doğrudan brüt tutar üzerinden hesaplanır.
Asgari ücret istisnası: herkes bir miktar vergi avantajı yaşar
2022 yılından itibaren uygulanan bir düzenlemeyle, asgari ücrete isabet eden gelir ve damga vergisi tutarı herkes için istisna edilir — yani bu kısım kimseden kesilmez. Bu sayede:
- Asgari ücretle çalışan biri hiç gelir/damga vergisi ödemez (yalnızca SGK ve işsizlik sigortası kesintisi olur).
- Asgari ücretin üzerinde kazananlar, yalnızca asgari ücreti aşan kısım için gelir ve damga vergisi öder.
Bu istisna, önceki yıllarda uygulanan "asgari geçim indirimi" (AGİ) sisteminin yerini almıştır ve hesaplama açısından daha basit bir mantığa dayanır.
Örnek bordro: 50.000 TL brüt maaş
Yılın ilk ayı olduğunu ve kümülatif vergi matrahının henüz sıfırdan başladığını varsayarak, 50.000 TL brüt maaş alan bir çalışanın bordrosu şöyle görünür:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Brüt maaş | 50.000 TL |
| SGK kesintisi (%14) | 7.000 TL |
| İşsizlik sigortası (%1) | 500 TL |
| Gelir vergisi (istisna sonrası) | 2.163,68 TL |
| Damga vergisi (istisna sonrası) | 128,80 TL |
| Net maaş | 40.207,52 TL |
Görüldüğü gibi, 50.000 TL brüt maaşın yaklaşık %80'i net maaş olarak elinize geçer; kalan %20'lik kısım yukarıdaki dört kaleme dağılır.
Örnek bordro: 100.000 TL brüt maaş
Gelir arttıkça, gelir vergisi dilimlerinin etkisi daha belirgin hale gelir. Aynı varsayımlarla 100.000 TL brüt maaş için:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Brüt maaş | 100.000 TL |
| SGK kesintisi | 14.000 TL |
| İşsizlik sigortası | 1.000 TL |
| Gelir vergisi | 8.538,67 TL |
| Damga vergisi | 508,30 TL |
| Net maaş | 75.953,02 TL |
Bu örnekte net maaş, brüt maaşın yaklaşık %76'sına düşer — çünkü matrahın bir kısmı artık %15'lik ilk dilimden çıkıp %20'lik dilime girmiştir.
Neden "yaklaşık" demek gerekiyor?
Bu yazıdaki örnekler, ilgili ayın yılın ilk ayı olduğunu ve kümülatif vergi matrahının sıfırdan başladığını varsayar. Gerçek bordronuzda ise yıl içindeki önceki ayların kümülatif matrahı da hesaba katılır; bu yüzden örneğin ekim ayında alınan aynı brüt maaş, matrah daha yüksek bir dilime girmiş olabileceğinden ocak ayına göre biraz daha düşük net maaş verebilir. Kesin ve güncel bir hesaplama için kendi brüt maaşınızı Brüt-Net Maaş Hesaplama aracına girmenizi öneririz; araç, güncel vergi dilimleri ve oranlarla anında hesaplama yapar ve "net → brüt" yönünde de çalışır.
Net maaştan brüt maaşa gitmek de mümkün
Bazı iş görüşmelerinde teklif net maaş üzerinden yapılır. Bu durumda "bu net maaşa karşılık gelen brüt maaş ne olur?" sorusunun cevabını yukarıdaki formülü tersine çevirerek bulmak matematiksel olarak karmaşıktır (kapalı bir formülü yoktur), bu yüzden hesaplayıcımız bu yönde bir arama algoritması kullanarak size doğru brüt tutarı verir.
Zam aldığınızda net maaşınız neden aynı oranda artmıyor?
Bu, birçok çalışanın şaşırdığı bir noktadır. Diyelim ki maaşınıza %30 zam yapıldı. Brüt maaşınız tam olarak %30 artar, ama net maaşınızdaki artış genellikle bunun biraz altında kalır. Bunun sebebi şudur: SGK ve işsizlik kesintileri brüt tutarla orantılı arttığı için bu kısımda oran değişmez, ancak gelir vergisi matrahınız yükseldiği için kümülatif matrahınız daha yüksek bir vergi dilimine girebilir. Yıl içinde ilerledikçe matrahınız 190.000 TL'yi, sonra 400.000 TL'yi aşarsa, zam sonrası gelirinizin bir kısmı bir üst dilimden (%15 yerine %20, ya da %20 yerine %27 gibi) vergilendirilmeye başlar. Bu yüzden özellikle yıl ortasında yüksek oranlı bir zam aldığınızda, net maaşınızdaki artış brüt artıştan biraz daha düşük kalabilir. Bu etkiyi önceden görmek isterseniz, zam öncesi ve sonrası brüt tutarları hesaplayıcımıza ayrı ayrı girip net maaşlarınızı karşılaştırabilirsiniz.
Prim, ikramiye ve yan haklar farklı vergilendirilir mi?
Bu yazıdaki hesaplama yalnızca temel aylık brüt maaşı esas alır. Yıllık ikramiye, performans primi veya yemek/yol yardımı gibi yan haklar bordroya dahil edildiğinde, bazı kalemler (belirli bir tutara kadar yemek yardımı gibi) kısmen vergi ve SGK istisnasından faydalanabilirken, bazıları (nakit ikramiye gibi) doğrudan aynı gelir vergisi dilimlerine tabi olur. Bu yüzden "aylık sabit brüt maaş + yıllık ikramiye" şeklinde bir paketiniz varsa, yalnızca aylık brüt tutarınızı hesaplayıcıya girmeniz, ikramiye ayındaki net maaşınızı tam olarak yansıtmayabilir; ikramiye ayını ayrı bir hesaplama olarak değerlendirmeniz daha doğru sonuç verir.
Kısmi süreli veya yarım günlük çalışanlar için durum nasıl?
Kısmi süreli (part-time) çalışanlarda SGK primi genellikle çalışılan gün/saat üzerinden hesaplanır ve tam zamanlı bir çalışana göre daha düşük bir brüt taban üzerinden kesinti yapılır. Asgari ücret istisnası da yalnızca tam zamanlı asgari ücret tutarına orantılı olarak uygulanır; bu yüzden kısmi süreli bir sözleşmede brüt-net oranı, tam zamanlı bir çalışana göre biraz farklı çıkabilir. Kendi çalışma şeklinize uygun brüt tutarı girerek yaklaşık bir fikir edinebilirsiniz, ancak kesin bordro hesabı için İK biriminizle teyitleşmeniz önerilir.
Özet
Brüt maaştan net maaşa giden yolda dört kalem düşülür: SGK işçi payı (%14), işsizlik sigortası (%1), gelir vergisi (dilimli sistem) ve damga vergisi (binde 7,59). Asgari ücrete isabet eden gelir ve damga vergisi herkes için istisna edildiğinden, düşük ve orta gelirli çalışanlar bu avantajdan faydalanır. Gelir arttıkça matrahınız daha yüksek vergi dilimlerine girebileceğinden brüt-net oranı kişiden kişiye değişir; kendi rakamlarınızı görmek için hesaplayıcımızı kullanmanızı öneririz.